افتادګۍ
معنی:
۱. د افتاده کیدو حالت یا کیفیت؛ سپکوالی، ذلت، خوارتوب.
۲. (په اخلاقي یا ټولنیزه توګه) ټیټ درجه، بې ارزښته والی.

مثال:

• د هغه افتادګۍ د خلکو په نظر کې د هغه اعتبار کم کړ.
• په ټولنه کې د فقر له امله د خلکو افتادګۍ زیاته شوې ده.

مترادف: سپکوالی، خوارتوب، ذلت، بې ارزښته والی.
متضاد: عزت، وقار، لوړوالی، ارزښت.

افتادهګۍ
تلفظ: iftādahgay
د کلمې ډول: نوم (اسم)
معنی:
۱. د افتاده حالت یا کیفیت؛ د پستوالی، ذلت، یا بې عزتي حالت.
۲. د ټیټې یا سپکې کچې موقعیت؛ د عظمت یا لوړوالی نشتوالی.
مثال:

• د هغه افتادهګۍ د خلکو په نظر کې د هغه اعتبار کم کړ.
  مترادف: پستوالی، ذلت، سپکوالی، بې عزتي.
  متضاد: عظمت، لوړوالی، عزت، وقار.

مسؤليت
معنی: ذمه‌واري، دنده، تکليف، جواب‌واري
مثال:

• د دې کار مسؤليت زما په غاړه دی. (د دې کار ذمه‌واري زما په غاړه ده.)
• هر چا خپله مسؤليت په پام کې ونیسي. (هر چا خپله دنده په پام کې ونیسي.)

مترادف: ذمه‌واري، جواب‌واري، دنده، تکليف
متضاد: بې‌ذمه‌واري، بې‌پروايي

supported housing
پشتنی کور
پشتنی کورونه

تعریف:
دا هغه کورونه دي چې د ځانګړو خدماتو سره برابرېږي، لکه د معاینې، روزنې، یا مرستې خدمات چې د هغو خلکو لپاره دي چې د خپلواک ژوند کولو لپاره یې اړتیا لري. دا معمولاً د معلولینو، زړو خلکو، یا د رواني روغتیا ستونزو لرونکو خلکو لپاره دي.

مثال:

• هغه د پشتني کور په یوه مرکز کې ژوند کوي چې د روزنیزې مرستې وړاندې کوي.
• پشتني کورونه د زړو خلکو لپاره د خوندیتوب احساس برابروي.

مترادف:

• مرستندویه کور
• خدمتونه لرونکی کور

متضاد:

• خپلواک کور
• خدمتونو څخه خالي کور

NULL

support

پښتو معنی:

• ملاتړ
• ساتنه
• تائید
• مرسته
• پشتګاهي
• تړاو
• ساتل
• ملاتړ کول
• تائید کول
• مرسته کول
• پشتګاهي کول

نور معادلونه:

• پشتیباني
• تائیدول
• ملاتړول
• ساتنه کول
• تړاو ورکول
• پشتګاهي ورکول

مثالونه:

• انګلیسي: He needs financial support. پښتو: هغه ته مالي ملاتړ اړین دی.
• انګلیسي: I support your decision. پښتو: زه ستا پریکړه تائیدوم.
• انګلیسي: The wall supports the roof. پښتو: دیوال د چت ساتنه کوي.

سوګند

د سوګند معنی:

• قسَم، حلف، وعدَه (د څه شی په اړه ډاډ یا ژمنه)
• د څه شی په اړه د باور یا ډاډ ورکولو لپاره یو رسمی یا مذهبي بیان.

د سوګند کارول:

• سوګند خوړل - قسَم خوړل، حلف کول.
• سوګند ورکول - قسَم ورکول، ژمنه کول.
• په سوګند - په قسَم، په حلف.

مثالونه:

• هغه په قرآن سوګند خوړ چې رښتیا وایی.
• زما سوګند دی چې به تاسو سره مرسته وکړم.
• د قاضي په وړاندې یې سوګند وکړ.

نږدې معادلونه:

• قسَم، حلف، وعدَه، ډاډ، یامین

حکومت او دولت

حکومت (Hukumat)

معنی:
حکومت هغه اداره ده چې د یوه هېواد، سیمې، یا ښار د چارو د سمبالولو، قوانینو د پلي کولو او د خلکو د خدمت لپاره ټاکل شوې وي. دا د اجرایوي قوې استازیتوب کوي.

د کار ځای:

• د یوه هېواد مرکزي اداره (لکه: د افغانستان حکومت).
• د ولایت، ولسوالۍ، یا ښار اداره.
• د یوې ډلې یا سازمان مشري چې واک لري.

مثال:

• په جملې کې: "نوي حکومت د اقتصاد د پیاوړتیا لپاره ډیرې هڅې کوي."
• مترادف: دولت، امارت، اداره، سلطنت.

دولت (Dawlat)

معنی:
د دولت مفهوم ډیر پراخ دی. دا په لاندې توګه کارول کېږي:
۱. د حکومت مترادف: د یوه هېواد ټولې رسمي ادارې او واکمني.
۲. د هېواد نړیوال موجودیت: د یوه خپلواک هېواد ټولې ځانګړنې (خاک، خلک، حاکمیت، حکومت).
۳. شتمني، ثروت: د پیسو، مال او امکاناتو ډیروالی.

د کار ځای:

• د هېواد د حاکمیت او خپلواکۍ په اشاره (لکه: د افغانستان دولت).
• د یو کس یا کورنۍ شتمني (لکه: هغه سړی ډیر دولت لري).
• په تاریخي متنونو کې د یوې واکمنې ډلې یا سلطنت په معنی.

مثالونه:

• په جملې کې (حکومت): "دولت د ښوونې او روزنې سیسټم ته پام کوي."
• په جملې کې (شتمني): "د هغه پلار ډیر دولت پریښی و."
• مترادف: حکومت، هېواد، شتمني، مال.

ترمنځ توپیر (Difference)

| حکومت | دولت | |---------------------------------------------|---------------------------------------------| | د اجرایوي چارو اداره (وزارتونه، ولسمشر، لومړی وزیر). | د ټول هېواد استازیتوب کوي (حکومت + خلک + خاک + حاکمیت). | | د واک د اجرا کوونکو په اړه کارول کېږي. | د هېواد د خپلواکۍ او نړیوالې څېرې په اړه کارول کېږي. | | د یوې دورې یا ټاکل شوې واکمنۍ اداره. | دایمي مفهوم دی (حکومت بدلیږي، خو دولت پاتې کیږي). | | په عامه ژبه کې، د "حکومت" معنی لري. | کله ناکله د "شتمني" یا "مال" معنی هم لري. |

په لنډ ډول:

• حکومت د دولت یوه برخه ده.
• هر حکومت د دولت لخوا ټاکل کېږي او د هغه استازیتوب کوي.
• دولت یو ثابت او پراخ مفهوم دی، په داسې حال کې چې حکومت کولی شي وخت په وخت بدل شي.

ملي امنیت تګلاره

معنی:
د ملي امنیت تګلاره هغه پالیسي، لارې چارې او عملي پلانونه دي چې یو دولت د خپل هیواد د امنیت د ساتنې، د بهرنیو ګواښونو د مخنیوي او د داخلي ثبات د تضمین لپاره طرحه او پلي کوي. دا د امنیتي چارواکو، پوځي استراتیژۍ، اقتصادي پالیسیو، دیپلوماسۍ او ټولنیزې ادارې په برخو کې د اقداماتو یوه بشپړه طرحه ده.

اصطلاحي توضیح:

• ملي امنیت: د یو هیواد د خپلواکۍ، حاکمیت، جغرافیایي بشپړتیا، اقتصادي پرمختګ او د وګړو د ژوندانه د ساتنې په موخه د هغه د هڅو ټولګه ده.
• تګلاره: د هدفونو د ترلاسه کولو لپاره د اقداماتو یوه منظمه او پلان شوې لاره.

مثالونه:

• د افغانستان د ملي امنیت تګلاره د سولې پروسې، د پوځي قوتونو بیارغونې او د سیمه ئیزو همکارۍ پر بنسټ ده.
• د یوې ښې ملي امنیت تګلارې په مرسته، هیواد کې د جرمونو او ترهګرۍ کچه راکمه کیدی شي.

مترادفونه:

• د ملي امنیت پالیسي
• د امنیتي چارو لارښود
• ملي دفاعي طرحه

متضادونه:

• بې نظمي
• امنیتي بې پروايي

اړونده اصطلاحات:

• امنیتي ستراتیژي: د اوږد مهاله ملي امنیتي موخو لپاره طرحه.
• دفاعي پلان: د پوځي عملیاتو او دفاعي چارو تفصيلي پروګرام.
• ټولنیز امنیت: د وګړو د ژوندانه، ملکیت او حقونو ساتنه.

نوټ:
ملي امنیت تګلاره یو پراخ مفهوم دی چې په بېلابېلو هیوادونو کې د هغوی د جغرافیې، سیاسي نظام او بهرنیو اړیکو پر بنسټ توپیر لري.

مای امنیت تګلاره

معنی:
د مای (انټرنیټ) امنیت تګلاره هغه پلان، پالیسي او عملي ګامونه دي چې د یو سازمان، ادارې یا شخص لخوا د انټرنیټي ګواښونو، بریښنالیکي فیشینګ، مالویر، هکینګ او نورو سایبري جرمونو په وړاندې د معلوماتو، سیسټمونو او شبکو د ساتنې لپاره پلي کیږي. دا د سایبري امنیت یوه مهمه برخه ده.

اجزاوې:
۱. د ګواښونو ارزونه: د ممکنه سایبري ګواښونو پیژندل او د هغوی د اغیزې ارزونه.
۲. د امنیتي پالیسي جوړول: د کارکوونکو لپاره د انټرنیټ او ټیکنالوژۍ د امن کارونې قواعد.
۳. د ساتنې وسایل: د فایروال، انټي-مالویر سافټویر، انکرپشن او نورو امنیتي تخنیکونو کارول.
۴. د پام وړتیا: د کارکوونکو لپاره د سایبري امنیت په اړه روزنه او خبرتیا.
۵. بېرته راګرځېدنه: د معلوماتو بیکاپ اخیستل او د بریالیتوب لپاره د بیا رغونې پلان.

هدف:
د حساسو معلوماتو، مالیي ډیټا، شخصي معلوماتو او ټیکنالوژیکي زیربناوو ساتنه د غیر مجاز لاسرسي، تخریب یا غلا څخه.

مثال:
"زموږ شرکت د مای امنیت تګلاره په ښه ډول پلي کوي، له همدې امله موږ تر اوسه د هکینګ څخه خوندي یو."