چلوی
د چلوي معنی:
۱. د چلوې جمع: د چلوې ډېر شمېر یا ډله.
۲. د ګډون کوونکو ډله: په یوه فعالیت، مراسمو، یا غونډه کې ګډون کوونکي خلک.
۳. د لارې کاروونکي: په لاره، سرک، یا ځای کې تګ راتګ کوونکي.

مثالونه:

• د مراسمو چلوی ډېر شول.
• په لاره کې د موټرو چلوی کم وو.

مترادفونه: خلک، ډله، جماعت، راغلي.

ملك
د پښتو معنی:

• پاچا، شهزاده، سلطان
• مالک، خاوند
• ملکیت، ځمکه

د کارونې بېلګې:
۱. هغه د هېواد ملک دی. (هغه د هېواد پاچا دی.)
۲. دا ځمکه د هغه ملک ده. (دا ځمکه د هغه ملکیت ده.)

نوټ: دا لغت په درېیو مختلفو معنیو کې کارول کېږي چې جمله ته په کتو سره معلومیږي.

ډيلی
د ډيلی معنی او کارونه

ډيلی په پښتو ژبه کې د ډېر یا زيات په معنا کارول کېږي. دا یو صفت دی چې د مقدار، اندازه، یا شمېر په اړه خبرې کې کارېږي.

مثالونه:

• ډيلی خلک راغلي وو. (ډېر خلک راغلي وو.)
• ډيلی پيسې يې لري. (ډېرې پيسې يې لري.)
• ډيلی وخت يې نيسي. (ډېر وخت يې نيسي.)

مترادفونه: ډېر، زيات، ستر، لوی.
متضادونه: لږ، کم، ناڅاپه.

نوټ: ډيلی په عامه خبرو کې ډېر کارول کېږي، خو په رسمي ليکنو کې ډېر یا زيات ته لومړيتوب ورکول کېږي.

موزی
معنی:

• د پلار پلار (نیکه)
• د مور پلار (نیکه)
• د نیکه او نیکه (لوی نیکه)

مثال:

• زما موزی ډیر حکیمه سړی و.
• موزی زما لپاره کیسې وایي.

مترادف: نیکه، بابا

پاره

د پاره معنی:

• پاره (پارې) د "پاره" فعل د ماضی، نارشته او امرې حالتونو څخه دی چې معنی یې "پرې کول" یا "تړل" ده.
• پاره (پارې) د "پاره" فعل د ماضی، نارشته او امرې حالتونو څخه دی چې معنی یې "پرې کول" یا "تړل" ده.
• پاره (پارې) د "پاره" فعل د ماضی، نارشته او امرې حالتونو څخه دی چې معنی یې "پرې کول" یا "تړل" ده.

د پاره د استعمال بېلګې:

• هغه د کاغذ پاره کړ. (هغه کاغذ پرې کړ.)
• داسې مه پاره چې زخمي شې. (داسې مه پرې کړه چې زخمي شې.)
• زه به دا تار وپارم. (زه به دا تار پرې کړم.)

مترادف لغتونه:

• پرې کول
• تړل
• قطع کول

مخالف لغتونه:

• نښلول
• تړل (په مختلف مفهوم کې)
• وصل کول

وړو

د لغت مانا او توضیح

وړو یو پښتو لغت دی چې په لاندې ډولونه کې کارول کېږي:

۱. د "وړو" په مانا (د فعل په توګه):

• مانا: لیږدول، رسول، انتقالول، یو ځای ته بیول.
• مثال: زه کتاب مکتب ته وړم. (زه کتاب مکتب ته وړم.)

۲. د "وړو" په مانا (د صفت په توګه):

• مانا: مناسب، وړ، لائق، جوړ.
• مثال: دا کار د هغه لپاره وړ دی. (دا کار د هغه لپاره مناسب دی.)

۳. د "وړو" نور کارېدنه:

• وړوکی: کوچنی، کم عمر.
• وړاندې کول: پیشکول، وړاندیز کول.

۴. متضاد لغتونه:

• د رسولو په مانا: اچول، پریښودل.
• د مناسب په مانا: ناوړه، نامناسب.

۵. نور مترادف لغتونه:

• رسول، لیږدول، انتقالول، مناسب، لائق.

یادونه: دا لغت په پښتو کې د مختلفو معنیو لپاره کارول کېږي، خو تر ټولو عامه یې د "رسول" او "مناسب" معنی دي.

وه
دوه
معنی:

• دوه: دوه (دوه) یو شمیر دی چې د یو او درې ترمنځ راځي.
• دوه: دوه (دوه) دوه کسان یا شیان.

مثالونه:

• زه دوه کتابونه لرم.
• دوه خلک راغلل.

مترادفونه:

• دوه (دوه)

متضادونه:

• یو (یو)
• درې (درې)

نوټ:
دوه د پښتو ژبې یو اساسي شمیر دی چې په ډیرو جملو کې کارول کېږي.

صحبدم
معنی: زه ملګری یم، زه دوست یم، زه یار یم.
مخکنی شکل: صحب
ګړدود: په رسمي او ادبي پښتو کې کارول کېږي.
مثال:

• زما صحبدم چې ستا سره مرسته وکړم.
• هغه زما ښه صحبدم.

توضیح: دا کلمه د "صحبت" یا "ملګرتیا" څخه اخیستل شوې ده او د یو شخص د دوست یا ملګري په توګه معرفي کولو لپاره کارول کېږي. په پښتو ادبیاتو کې د "یار" یا "دوست" په معنی راځي.

له

د لفظ مانا او کارونه:

له د پښتو ژبې یو مهم تورې دی چې په مختلفو ډولونو کارول کېږي. د دې لفظ اصلي مانا "له" یا "څخه" ده، خو په جملو کې یې مختلفې دندې لري.

۱. د مکان یا وخت څرګندولو لپاره:

• مثال: زه له کابل څخه یم. (زه له کابل څخه یم.)
• مثال: له سهار څخه تر ماښام کار کوم. (له سهار څخه تر ماښام کار کوم.)

۲. د سبب یا علت څرګندولو لپاره:

• مثال: له ستونزو څخه ډارېږم. (له ستونزو څخه وېرېږم.)
• مثال: له لوګي څخه سړی ناروغ کېږي. (له دوښمنۍ څخه سړی ناروغ کېږي.)

۳. د توپیر یا جلا کېدو څرګندولو لپاره:

• مثال: له خپلې کورنۍ څخه جلا شو. (له خپلې کورنۍ څخه جلا شو.)
• مثال: له نورو څخه توپیر لري. (له نورو څخه توپیر لري.)

۴. د مرستې یا ملاتړ څرګندولو لپاره:

• مثال: له ملګرو څخه مرسته وغواړه. (له ملګرو څخه مرسته وغواړه.)
• مثال: له خپل پلار څخه پوښتنه وکړه. (له خپل پلار څخه پوښتنه وکړه.)

۵. د ویلو یا خبرې کولو په وخت کې:

• مثال: له ما څخه پوښتنه وکړه. (له ما څخه پوښتنه وکړه.)
• مثال: له هغه څخه مشوره واخله. (له هغه څخه مشوره واخله.)

۶. په ترکیبي جملو کې:

• له... سره: د ملګرتيا يا يو ځای کېدو لپاره.
  • مثال: له خپل ملګري سره ولاړ. (له خپل ملګري سره ولاړ.)
• له... پرته: د نه شتون يا جلا کېدو لپاره.
  • مثال: له مرستې پرته کار نشي کېدی. (له مرستې پرته کار نشي کېدی.)

۷. په نورو حالاتو کې:

• مثال: له هغه ځایه چې راغلی یم. (له هغه ځایه چې راغلی یم.)
• مثال: له دې امله چې زه ستړی یم. (له دې امله چې زه ستړی یم.)

په لنډ ډول: "له" یو اساسي تورې دی چې په پښتو کې د مکان، وخت، سبب، توپیر، مرسته، او نورو اړیکو څرګندولو لپاره کارول کېږي. د دې صحیح کارول د پښتو ژبې په ښه پوهیدو کې مرسته کوي.

درکړی
د درکړی معنی او کارونه

۱. معنی:

• درکړی د درکړل فعل له مخې یو تړلی اصطلاح ده چې په پښتو کې د "پوهیدل، فهمیدل، یا په گڼه کې نیول" معنی لري.
• دا د یوې چارې، خبرې، یا حالت په اړه د پوهېدو، منلو، یا قبولولو حالت ښیي.

۲. د کارونې بېلگې:

• په جمله کې:
  • زه ده خبره درکړم (زه ده خبره پوهیږم/منم).
  • هغه دا حالت درکړی دی (هغه دا حالت پوهیږي/منلی دی).

۳. نور مترادفونه/اړونده لغتونه:

• پوهیدل (پوهېدل)
• فهمیدل (فهمېدل)
• منل (منل)
• قبولول (قبولول)

۴. تړلې اصطلاح:

• درکړل (فعل): پوهیدل، فهمیدل، منل.
• درک (اسم): پوهه، فهم، قبول.

۵. یادښت:

• درکړی د درکړل فعل له پاره یو توصیفي یا حالت ښودونکی اصطلاح دی چې په پښتو کې د پوهېدو او منلو په معنی کارول کیږي.