د لویو اړتیاوو په اړه

د لویو اړتیاوو په اړه د مختلفو سیمو او شرایطو له مخې توپیر لري. په عمومي توګه، د لاندې مواردو په ډله کې راځي:

۱. بنسټیزې اړتیاوې (د انسان د ژوند لپاره اړینې):

• پاکې اوبه او روغتیايي خدمات
• خوراکي توکي او خواړه
• پناه ځای او سرپناه
• روغتیايي پاملرنه او درملنه

۲. ټولنیزې او اقتصادي اړتیاوې:

• زده کړه او روزنه
• د کار فرصتونه او عاید
• خوندیتوب او امنیت
• عدلي سیستم او قانوني مرستې

۳. رواني او احساساتي اړتیاوې:

• ټولنیزې اړیکې او مینې
• عزت نفس او درناوي
• د شخصي پرمختګ فرصتونه
• معنوي ارامتیا او مذهبي آزادي

۴. چاپیریالي اړتیاوې:

• پاک چاپیریال
• طبیعي سرچینو ساتنه
• د اقلیم بدلون مخنیوی

په افغانستان کې د اوسني وخت د لویو اړتیاوو په ډله کې د سولې تامین، اقتصادي ثبات، د روغتیايي خدماتو وړتیا، زده کړې فرصتونه (په ځانګړې توګه د نجونو لپاره)، او د بشري حقونو درناوي شامل دي.

right now

• اوس (os) - at this moment, currently
• همدا اوس (hamda os) - right this moment, immediately
• اوس مهال (os mahal) - at the present time, nowadays

attribution

انګلیسي: attribution
پښتو: منسوبول، نسبت ورکول، د یو کار یا خبرې مسئولیت بل چا ته ورکول

توضیح:
دا اصطلاح د هغه عمل یا پروسې ته ویل کېږي چې په کې یو کار، خبره، یا اثر بل چا ته منسوب کېږي. په علمي، ادبي، یا حقوقي متنونو کې د مسئولیت یا د یوې خبرې سرچینې د ښودلو لپاره کارول کېږي.

مثال:

• د دې شعر منسوبول (attribution) حافظ شیرازي ته کېږي.
• د خبر attribution په رسنیو کې خورا مهم دی.

ګایډ
آواز: /ɡaɪd/
ډول: نوم (مذکر)

مانا:
۱. هغه څوک چې لارښوونه کوي، لارښود، رهنما.

• مثال: د سیلانیانو ګایډ د غارونو څخه یې لارښوونه وکړه.

۲. هغه کتاب یا لیکچر چې معلومات یا لارښوونې وړاندې کوي.

• مثال: د سفر ګایډ د ښار تاریخ تشریح کوي.

۳. هغه شی چې د عمل یا چلند لپاره معیار یا نمونه وړاندې کوي.

• مثال: د اخلاقو ګایډ په کار کې مرسته کوي.

مترادفونه: لارښود، رهنما، مرشد، معلم.
متضادونه: بی لارې، ګمراه.

Immigrant
مهاجر

تعریف:
د یوې هېواد نه بل هېواد ته د تللو او هلته د استوګنې لپاره راتلل.

مثال:

• زه یو مهاجر یم چې د افغانستان نه امریکا ته راغلی یم.
• د ډېرو مهاجرینو لپاره د نوي ژوند پیل کول ستونزمن کار دی.

مترادف:

• کډوال
• مهاجرین (جمع)

متضاد:

• اصلي اوسېدونکی
• محلي

ګونډي
Ghondi

معنی:

• ګونډي یو ډول ډیر لوی او قوي سپی دی چې د ښکار لپاره کارول کیږي. دا سپی د افغانستان په ځینو سیمو کې موندل کیږي او د خپل زور او استقامت لپاره پیژندل کیږي.

مثال:

• هغه سړی د ګونډي سپي سره ښکار ته ولاړ.
  (That man went hunting with a Ghondi dog.)

NULL

طبقاتي
تلفظ: tabaqāti
د ډول: صفت (صفات)
معنی: د طبقې یا طبقاتو پورې اړوند؛ د ټولنیزو طبقو سره تړاو لرونکی.
مثال:

• په جملې کې: د طبقاتي توپیرونو له منځه وړل د ټولنې د مساوات لپاره اړین دي.
• مترادفات: طبقوي، درجوي، ټولنیز-اقتصادي.
• متضاد: غیرطبقاتي، بې طبقې.

طبقاتي نظام

معنی

طبقاتي نظام د ټولنې یو سازمان دی چې په کې خلک د ټولنې مختلفو ډلو یا طبقو ته د دوی د ټولنیز مقام، شتمنۍ، قدرت، یا نورو ټولنیزو توپیرونو پر بنسټ ویشل شوي دي.

تفصیل

• دغه نظام د ټولنې د جوړښت یو بنسټیز ځانګړتیا ده چې په کې د ټولنې غړي په مختلفو ټولنیزو کچو کې تنظیم شوي دي.
• دا کچې معمولاً د شتمنۍ، دندې، زده کړو، یا نورو ټولنیزو توپیرونو پر بنسټ ټاکل کیږي.
• طبقاتي نظام کېدای شي د موروثي بنسټ ولري (لکه په تاریخي کاستي نظامونو کې) یا د شخصي لاسته راوړنو پر بنسټ وي.

مثالونه

• په تاریخي هند کې کاستي نظام یو ډول طبقاتي نظام و.
• په عصري ټولنو کې، اقتصادي طبقات (لکه لوړه طبقې، منځنۍ طبقې، او ټیټې طبقې) د طبقاتي نظام بیلګې دي.

مترادفونه

• ټولنیز طبقه بندي
• ټولنیز ویش
• طبقې جوړښت
• ټولنیز سلسله مراتب

متضادونه

• ټولنیز مساوات
• طبقاتي ویش نه لرونکی نظام
• بې طبقاتي ټولنه

پشتښتون (Pashtūn)
معنی: ملاتړ کوونکی، ملاتړی، حامی، پلوی، مددګار، ملاتړ کونکی.
مثال: د هغه سیاست ملاتړ کوونکي ډیر دي. (د هغه سیاست ملاتړ کوونکي ډیر دي.)
مترادف: ملاتړی، حامی، پلوی، مددګار.