پراخ
تلفظ: parākh
ډول: صفت (صفات)
معنی:
۱. ستر، لوی، فراخ، وسیع، پلن (د ساحې، ځای، یا اندازې په اړه)

• پراخه ساحه (وسیع ساحه)
• پراخه کوټه (فراخ کوټه)

۲. مفصل، تفصيلي، جامع (د معلوماتو، مطالعې، یا بحث په اړه)

• پراخه مطالعه (جامع مطالعه)
• پراخ بحث (تفصيلي بحث)

۳. پراختیا موندلی، توسعه یافته (د فعالیت، نفوذ، یا دایرې کار په اړه)

• پراخې کړنې (وسیع فعالیتونه)

مترادفونه:

• وسیع، فراخ، لوی، ستر، پلن، مفصل، جامع

متضادونه:

• تنګ، کوچنی، محدود، مختصر

اصطلاحي کارونه:

• پراخه کول (وسیع کول، توسعه ورکول)
• پراختیا (وسعت، توسعه)
• سینه پراخه کول (سینه فراخه کول، د زړه له کومې خبره کول)

نکته:
دا لغت په پښتو کې د مادي (ځای، اندازه) او معنوي (معلومات، بحث) هردو برخو کې کارول کېږي.

لارډ
تلفظ: lārḍ
ډول: نوم (د درناوي لقب)

معنی:
۱. د انګلستان د اشرافو یا د نورو هیوادونو د اشرافو یو لقب چې د "لارډانو جرګې" (House of Lords) غړي یا د ځمکې خاوندان په کې شامل دي.
۲. په عمومي توګه د یو څښتن، مالک، یا حاکم په مانا کارول کېږي.
۳. په مذهبي اصطلاح کې د خدای یا عیسی مسیح (ع) لپاره هم کارول کېږي.

مثالونه:

• د لارډ بایرون یو مشهور انګلیسی شاعر و.
• زما لارډ! زه ستا خدمتګار یم. (د درناوی په توګه)

مترادف: سردار، امیر، خاوند، مالک
متضاد: بنده، غلام، رعیت

Incontinence

پښتو مانا:
۱. بې اختياري (be ikhtiyari) - د کنټرول له لاسه ورکول، په ځانګړې توګه د مثانې یا د معدي فعالیتونه.
۲. بې پروايي (be parwai) - بې احتياطي، بې مسئوليتي.

تفصيل:
دا اصطلاح په عمومي توګه د بدن د يوې برخې د کنټرول له لاسه ورکولو لپاره کارول کېږي، لکه:

• ادرار بې اختياري (ادرار بې کنټرولي)
• مدفوع بې اختياري (د معدي د موادو بې کنټرولي)

همدارنګه، دا د احساساتو يا د چلند د کنټرول له لاسه ورکولو لپاره هم کارول کېږي، لکه:

• احساساتي بې اختياري (د احساساتو بې کنټرولي)

مثالونه:

• Incontinence of urine: ادرار بې اختياري
• Emotional incontinence: احساساتي بې اختياري

Considerations
ګڼنې (Gaṇne)

تعریف:
د پام وړ موضوعات، فکتورونه، یا شرایط چې د یوې پریکړې، پلان، یا عمل په وخت کې په پام کې نیول کیږي. دا د مختلف اړخونو، اغیزو، او ممکنه پایلو په اړه فکر کول دي ترڅو په سمه توګه قضاوت وکړي.

مثالونه:

• د پروژې په پلان کې مالي ګڼنې مهمې دي.
• د خپلې روغتیا ګڼنې له پامه وغورځوئ نه.
• د چاپیریال ګڼنې د پالیسۍ جوړولو کې مرکزي رول لري.

مترادفونه:

• پام (Pām)
• اړخ (Aṛakh)
• فکتور (Factor)
• شرط (Shart)

متضادونه:

• بې پامي (Be pāmī)
• غفلت (Ghaflat)
• بې پروايي (Be parwāyī)

نورولوژي
(Neurology)

تعریف:
دا د طب یوه څانګه ده چې د عصبي سیستم (ماغزو، نخاع، عصبي او عضلاتي ناروغیو) په اړه مطالعه، تشخیص او درملنه کوي. نورولوژي د عصبي سیستم ساختمان، فعالیت، او د هغې د اختلالاتو سره کار کوي.

اړوند اصطلاحات:

• نورولوجیسټ (Neurologist): هغه ډاکټر چې د عصبي سیستم ناروغیو په تشخیص او درملنه کې تخصص لري.
• نورو سرجري (Neurosurgery): د عصبي سیستم جراحي.
• نورو ساینس (Neuroscience): د عصبي سیستم ساینسي مطالعه.

مثال:

• "نورولوژي په روغتون کې د ماغزو سکټو تشخیصوي."
• "زه د سر درد لپاره د نورولوجیسټ څخه مرسته غواړم."

ميلسټون
د پښتو مانا:

• مهم پړاو يا مرحله: د يوې پروسې يا پروژې هغه مهم او تاريخي ټکي ته ويل کېږي چې د پرمختګ نښه وي.
• د فاصلو نښه: د لارې په اوږدو کې د فاصلې د اندازه کولو لپاره ځای پر ځای ډبرين نښې.

مثالونه:

• دا پروژه دوه مهمې ميلسټونونه لري.
• د سفر په لاره کې ميلسټونونه د فاصلو د پېژندلو لپاره ګټور دي.

نږدې مانا لرونکي لغات:

• پړاو (مرحله)
• نښه (علامت)
• مهم ټکی (نقطه عطف)

AMBLYOPIA

پښتو ژباړه:

• تنبلي سترګې (tanbalee starge) - دا اصطلاح د سترګو د کمزوري کیدو یا تنبلي لپاره کارول کیږي.

تفصيلي تشريح:

• تنبلي سترګې یو طبي حالت دی چې په معمول ډول په ماشومتوب کې پیل کیږي او په یوه سترګه کې د لید کمزوري یا ضعف رامنځته کوي. دا د سترګې او دماغ ترمنځ د عصبي اړیکو په سم ډول نه رامنځته کیدو پورې اړه لري. که چیرې دا حالت په وخت سره تشخیص او درملنه نه شي، د لید دا ضعف دایمي کیدی شي.

د پېښې لاملونه:

• سترابېزموس (سترګو ته ښکته والی یا انحراف)
• ریفریکټو ایررز (د انکسار تېروتنې لکه دوربینی، نږدې بینایی، یا آستیګماتیزم)
• کتاراکټ (سترګې ته تیاره والی)
• پټاکول (د پلک بندیدل)

درملنه:

• د کمزورې سترګې د کار کولو هڅول (د مثال په توګه د قوي سترګې پټول)
• د عینکو یا لینزونو کارول
• د سترګو د تمرینونو کول
• په ځینو مواردو کې جراحي

نور مترادف اصطلاحات:

• کمزوري سترګې (kamzoree starge)
• ضعيف ليد (za'eef leed)

نوم: Narrative
تلفظ: Narrative
ډول: نوم (اسم)
معنی: کیسه، حکایت، روایت، د واقعاتو یا تجربو ترتیب شوی بیان.
مثال:

• د هغې د ژوند کیسه خورا الهام بخښونکې وه.
• د سفر روایت یې په تفصیل سره شریکه کړه.

متلوني/مترادف:

• Story (کیسه)
• Tale (حکایت)
• Account (بیان)
• Chronicle (وقایع نگاري)

مخالف:

• Silence (چوپتیا)
• Fact (واقعیت)

تېته
معنی: د کلیسا یا مذهبي ادارې لپاره د عیسویانو له خوا ورکول شوي عشره یا لسیمه محصول. دا په تاریخي او مذهبي متنونو کې کارول کېږي.

مثال:

• هغه خپل تېته په منظم ډول کلیسا ته ورکوي.

زکواة

معنی:
زکواة په اسلامي فقه کې یو فرض عبادت دی چې د مال یوه ټاکلې برخه په ځانګړو شرایطو کې مستحقو خلکو ته ورکول کیږي. دا د اسلام پنځو ارکانو څخه یو دی.

تفصیل:

• شرعي حیثیت: فرض (د هر هغه مسلمان لپاره چې د نصاب مال یې ولري).
• نصاب: د شپږو میاشتو لپاره د سرو زرو ۷.۵ توله (۸۷.۴۸ ګرامه) یا د سپینو زرو ۵۲.۵ توله (۶۱۲.۳۶ ګرامه) یا د پیسو، سامان، یا څارویو یوه ټاکلې کچه.
• شرایط:
  • مال د یو کال لپاره په ملکیت کې وي.
  • د مال مقدار د نصاب څخه زیات یا مساوي وي.
  • مال د اصلي اړتیاو څخه ډیر وي (لکه د کور، جامو، او اړینو توکو څخه پرته).
• مستحقان: فقرا، مسکینان، زکات راټولونکي، تازه مسلمانان، بنديان، قرضداران، د الله په لار کې جنګیالي، او مسافرین.
• مقدار: عموماً ۲.۵٪ (یو په څلوېښتو برخه) د نقدي پیسو، سامان، یا څارویو په څیر.

اړوند اصطلاح:

• نصاب: د زکات اخیستلو لپاره اړین لږترلږه مال.
• فطرانه: د عید الفطر په ورځ ورکول کیږي، چې د زکات الفطر په نوم هم پیژندل کیږي.

نوټ: زکواة د ټولنیز عدالت، پاکوالي، او د مال په ویش کې د توازن لپاره یو مهم اسلامي اصل دی.